D/A và D/P là hai phương thức thuộc nhóm nhờ thu kèm chứng từ (Documentary Collection), thường bị nhầm lẫn vì đều có sự tham gia của ngân hàng trong việc chuyển giao chứng từ. Tuy nhiên, hai phương thức này có sự khác biệt căn bản về thời điểm người mua nhận được chứng từ để đi lấy hàng, kéo theo mức độ rủi ro hoàn toàn khác nhau cho bên bán.
Nhờ thu kèm chứng từ là gì?
Trước khi phân biệt D/A và D/P, cần hiểu bản chất chung: đây là phương thức thanh toán trong đó người bán, sau khi giao hàng, sẽ lập bộ chứng từ (bao gồm hối phiếu, vận đơn, hóa đơn thương mại...) và nhờ ngân hàng của mình gửi đến ngân hàng đại lý ở nước người mua để thu hộ tiền hàng. Khác với L/C, ngân hàng trong nhờ thu chỉ đóng vai trò trung gian chuyển chứng từ và thu hộ tiền, không cam kết hay bảo lãnh thanh toán thay cho người mua.
D/P (Documents against Payment) là gì?
D/P là hình thức nhờ thu trả tiền ngay khi nhận chứng từ. Ngân hàng đại lý chỉ giao bộ chứng từ cho người mua khi người mua đã thanh toán đầy đủ số tiền trên hối phiếu. Nếu người mua chưa trả tiền, ngân hàng sẽ giữ lại toàn bộ chứng từ, đồng nghĩa với việc người mua không thể làm thủ tục thông quan để nhận hàng tại cảng.
Đây là hình thức tương đối an toàn cho người bán vì quyền kiểm soát hàng hóa (thông qua bộ chứng từ) chỉ được chuyển giao khi tiền đã được thanh toán.
D/A (Documents against Acceptance) là gì?
D/A là hình thức nhờ thu chấp nhận trả tiền sau. Người mua không cần thanh toán ngay mà chỉ cần ký chấp nhận (accept) hối phiếu có kỳ hạn - tức cam kết sẽ thanh toán vào một ngày cụ thể trong tương lai (ví dụ 30, 60 hay 90 ngày sau ngày nhìn thấy hối phiếu). Ngay sau khi ký chấp nhận, ngân hàng sẽ giao toàn bộ chứng từ cho người mua đi nhận hàng, mặc dù tiền vẫn chưa được thanh toán thực tế.
Điều này có nghĩa là người bán đã mất quyền kiểm soát hàng hóa trước khi thực sự nhận được tiền - rủi ro lớn nhất là nếu đến hạn thanh toán, người mua mất khả năng hoặc cố tình không thanh toán, người bán gần như không còn công cụ nào để giữ lại hàng hóa.
Bảng so sánh D/A và D/P
| Tiêu chí | D/P | D/A |
|---|---|---|
| Điều kiện nhận chứng từ | Phải trả tiền ngay | Chỉ cần ký chấp nhận hối phiếu |
| Thời điểm người mua nhận hàng | Sau khi đã thanh toán | Trước khi thanh toán thực tế |
| Rủi ro cho người bán | Thấp hơn | Cao hơn đáng kể |
| Rủi ro cho người mua | Không được kiểm tra hàng trước khi trả tiền | Thấp, có thể nhận hàng trước, trả tiền sau |
| Phù hợp với | Đối tác mới, chưa có độ tin cậy cao | Đối tác đã hợp tác lâu dài, uy tín |
Doanh nghiệp nên chọn D/A hay D/P?
Nếu doanh nghiệp là bên xuất khẩu và giao dịch với đối tác mới, chưa có nhiều lịch sử hợp tác, nên ưu tiên D/P hoặc yêu cầu chuyển sang L/C để đảm bảo an toàn hơn về dòng tiền. D/A chỉ nên áp dụng khi hai bên đã có mối quan hệ hợp tác lâu dài, tin tưởng lẫn nhau, hoặc khi bên mua có uy tín tài chính rõ ràng, có thể xác minh được. Dù lựa chọn phương thức nào, doanh nghiệp cũng nên phối hợp chặt chẽ với ngân hàng và đơn vị logistics để theo dõi sát tiến độ chứng từ, vận đơn và tình trạng hàng hóa, nhằm chủ động xử lý kịp thời nếu có rủi ro phát sinh trong quá trình giao dịch.