FOB là một trong những điều kiện Incoterms được sử dụng phổ biến nhất trong thương mại quốc tế, đặc biệt với hàng hóa vận chuyển bằng đường biển. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn nhầm lẫn giữa trách nhiệm của người bán và người mua khi áp dụng điều kiện này, dẫn đến tranh cãi về chi phí phát sinh hoặc bồi thường khi hàng gặp sự cố.
FOB là gì?
FOB (Free On Board - Giao hàng lên tàu) là điều kiện quy định người bán có trách nhiệm giao hàng lên tàu tại cảng xếp hàng chỉ định (ví dụ cảng Thâm Quyến, Quảng Châu, Thượng Hải...). FOB chỉ áp dụng cho vận tải đường biển hoặc đường thủy nội địa, không áp dụng cho hàng container giao tại bãi (trường hợp này Incoterms 2020 khuyến nghị dùng FCA thay thế).
Cú pháp chuẩn khi ghi trong hợp đồng: "FOB [tên cảng xếp hàng], Incoterms 2020", ví dụ "FOB Shenzhen, Incoterms 2020".
Trách nhiệm của người bán khi giao hàng FOB
- Chuẩn bị hàng hóa, đóng gói, làm thủ tục xuất khẩu tại nước xuất khẩu (Trung Quốc).
- Vận chuyển hàng từ kho/xưởng đến cảng xếp hàng.
- Chịu mọi chi phí và rủi ro cho đến khi hàng được xếp lên tàu tại cảng đi.
- Thông báo cho người mua khi hàng đã được giao lên tàu.
Trách nhiệm của người mua khi nhập hàng FOB
- Thuê hãng tàu/forwarder, đặt chỗ (booking) và chỉ định tàu vận chuyển.
- Chịu chi phí vận chuyển đường biển từ cảng đi đến cảng đến.
- Mua bảo hiểm hàng hóa (nếu muốn) vì rủi ro đã chuyển sang người mua kể từ khi hàng lên tàu.
- Làm thủ tục thông quan nhập khẩu, vận chuyển nội địa và nhận hàng tại kho.
Thời điểm chuyển giao rủi ro trong FOB
Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp hay hiểu sai. Theo Incoterms 2020, rủi ro đối với hàng hóa được chuyển từ người bán sang người mua ngay khi hàng hóa được xếp lên tàu tại cảng đi - chứ không phải khi hàng cập cảng đến. Điều này có nghĩa là nếu xảy ra hư hỏng, mất mát trong quá trình vận chuyển trên biển, người mua là bên phải làm việc với hãng tàu hoặc công ty bảo hiểm để đòi bồi thường (nếu có mua bảo hiểm).
Ưu điểm và hạn chế của điều kiện FOB
Với doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu hàng Trung Quốc, mua theo FOB giúp chủ động lựa chọn hãng tàu, tuyến vận chuyển và đơn vị logistics tại đầu Việt Nam - từ đó dễ dàng thương lượng giá cước, kiểm soát thời gian giao hàng và chất lượng dịch vụ hơn so với việc phó mặc hoàn toàn cho bên bán như điều kiện CIF. Tuy nhiên, nhược điểm là doanh nghiệp phải có kinh nghiệm làm việc với hãng tàu và forwarder, đồng thời tự chịu trách nhiệm mua bảo hiểm nếu muốn bảo vệ giá trị lô hàng.
Lưu ý khi áp dụng FOB cho hàng Trung Quốc - Việt Nam
Với các tuyến gần như Trung - Việt, nhiều doanh nghiệp lựa chọn FOB để chủ động toàn bộ khâu vận chuyển quốc tế và thông quan tại Việt Nam, giao cho một đơn vị logistics trọn gói đảm nhiệm. Điều này giúp minh bạch chi phí, dễ đối chiếu và kiểm soát rủi ro tốt hơn. Khi làm việc với đối tác cung cấp theo điều kiện FOB, doanh nghiệp nên thỏa thuận rõ tên cảng xếp hàng cụ thể, thời gian giao hàng dự kiến (laycan) và trách nhiệm thông báo tình trạng hàng hóa trước khi lên tàu để tránh phát sinh tranh chấp không đáng có.